Prostat Kanseri Epidemiyolojisi

Prostat kanseri (PCa), 2020 yılında dünya çapında tahmini 1,4 milyon tanı ve 375.000 ölümle erkeklerde en sık teşhis edilen ikinci kanserdir. Dünyadaki ülkelerin yarısından fazlasında erkeklerde en sık teşhis edilen kanserdir ve PCa, tüm ülkelerin dörtte birinde erkekler arasında önde gelen ölüm nedenidir . Avrupa'da erkeklerde en sık teşhis edilen kanserdir ve erkeklerde kanserle ilişkili üçüncü ölüm nedenidir. 

Prostat Kanseri Belirtileri

                         Prostat kanseri ilk başta belirti vermeyebilir.  

                       Erken evre prostat kanseri belirtileri ve semptomları şunları içerebilir:  

-İdrarda kan görülmesi, idrarın pembe, kırmızı veya kola renginde görünmesine  

-Menide kan.  

-Daha sık idrara çıkma ihtiyacı.  

-İdrar yapmaya çalışırken başlamada sorun yaşama.  

-Geceleri daha sık idrara çıkma ihtiyacı.  

Prostat kanseri yayılırsa, başka belirtiler de ortaya çıkabilir. Vücudun diğer bölgelerine yayılan prostat kanseri belirtileri:

-İdrarın kazara sızması.  

-Sırt ağrısı.  

-Kemik ağrısı.  

-İstemsiz kilo kaybı 

Prostat Kanseri Risk Faktörleri

Prostat Kanseri Tarama Testleri:

-Prostat spesifik antijen (PSA) kan testi:

Prostat spesifik antijen (PSA), prostat bezindeki hücreler (hem normal hücreler hem de kanser hücreleri) tarafından üretilen bir proteindir. PSA çoğunlukla semende bulunur, ancak az miktarda kanda da bulunur.

Kandaki PSA seviyesi, mililitre başına nanogram (ng/mL) adı verilen birimlerle ölçülür. PSA seviyesi arttıkça prostat kanseri olma riski de artar, ancak bir erkeğin prostat kanseri olup olmadığını kesin olarak belirleyebilecek belirli bir sınır noktası yoktur.

Birçok doktor yaşa özgü sınır değerleri kullanabilir.

Prostat kanseri olmayan çoğu erkeğin kanındaki PSA seviyesi 4 ng/mL'nin altındadır. Prostat kanseri geliştiğinde, PSA seviyesi genellikle 4'ün üzerine çıkar. Yine de, 4'ün altındaki bir seviye, bir erkeğin kanser olmadığının garantisi değildir. PSA seviyesi 4 ile 10 arasında olan (genellikle "sınırda" olarak adlandırılır) erkeklerin prostat kanserine yakalanma olasılığı yaklaşık 4'te 1'dir. PSA 10'un üzerindeyse prostat kanseri olma ihtimali %50'nin üzerindedir.

*PSA tarama testinde belirli bir kesme noktası kullanmanın zor olmasının bir nedeni, kanser dışındaki faktörlerin de PSA seviyelerini etkileyebilmesidir.

PSA düzeylerini yükseltebilecek faktörler şunlardır:

İleri yaş: Prostatınız normal olsa bile, PSA seviyeleri yaşlandıkça yavaş yavaş yükselir.

Prostat büyümesi: İyi huylu prostat hiperplazisi (BPH) gibi , yaşa bağlı prostatın büyümesi gibi durumlar, PSA seviyelerini yükseltebilir.

Prostatit prostat bezinin iltihabıdır.

Boşalma: Bu, PSA'nın kısa bir süreliğine yükselmesine neden olabilir. Bu nedenle erkeklerin testten önce bir veya iki gün boşalmaktan kaçınmalarını önermektedir.

Bazı ürolojik işlemler: Prostat biyopsisi veya sistoskopi gibi, doktor muayenehanesinde yapılan ve prostatı etkileyen bazı işlemler, PSA seviyelerini kısa süreliğine yükseltebilir.

Bazı ilaçlar: Testosteron gibi ilaçlar almak PSA'da artışa neden olabilir.

Bazı şeyler PSA seviyelerini düşürebilir (erkekte prostat kanseri olsa bile):

5-alfa redüktaz inhibitörleri: Finasterid (Proscar veya Propecia) veya dutasterid (Avodart) gibi BPH veya idrar yolu semptomlarını tedavi etmek için kullanılan bazı ilaçlar, PSA seviyelerini düşürebilir.

Bitkisel karışımlar: Gıda takviyesi olarak satılan bazı karışımlar, yüksek PSA seviyesini maskeleyebilir.

Diğer bazı ilaçlar: Bazı araştırmalar, aspirin, statinler (kolesterol düşürücü ilaçlar) ve tiyazid diüretikler (hidroklorotiyazid gibi) gibi bazı ilaçların uzun süreli kullanımının PSA düzeylerini düşürebileceğini ileri sürmüştür.

-Özel PSA testi türleri:

Yüzde Serbest PSA: PSA kanda iki ana formda bulunur. Bir form kan proteinlerine bağlı ("kompleks") iken, diğeri serbest (bağlanmamış) olarak dolaşır. Yüzde serbest PSA (%fPSA), aynı zamanda serbest/toplam PSA oranı (f/t PSA) olarak da bilinir ve dolaşımda serbest PSA miktarının toplam PSA seviyesine oranıdır. Yüzde serbest PSA, prostat kanseri olan erkeklerde, olmayan erkeklere göre daha düşüktür.

PSA test sonucunuz sınırda (4 ile 10 arasında) ise, serbest PSA yüzdesi, prostat biyopsisi yaptırıp yaptırmamanız gerektiğine karar vermenize yardımcı olabilir. Daha düşük serbest PSA yüzdesi, prostat kanseri olma riskinizin daha yüksek olduğu ve muhtemelen biyopsi yaptırmanız gerektiği anlamına gelir.

Kompleks PSA: Bu test, diğer proteinlere bağlı PSA miktarını (PSA'nın "serbest" olmayan kısmı) doğrudan ölçer. Bu test, toplam ve serbest PSA'yı kontrol etmek yerine yapılabilir ve aynı miktarda bilgi sağlayabilir, ancak yaygın olarak kullanılmamaktadır.

Farklı PSA türlerini birleştiren testler: Bazı yeni testler, bir erkeğin prostat kanseri (özellikle tedavi gerektirebilecek kanser) olma olasılığını yansıtan genel bir puan elde etmek için farklı PSA türlerinin sonuçlarını birleştirir. Bu testler şunları içerir:

-Toplam PSA, serbest PSA ve proPSA sonuçlarını birleştiren Prostat Sağlık İndeksi (PHI)

-Toplam PSA, serbest PSA, intakt PSA ve insan kallikrein 2 (hK2) sonuçlarını diğer bazı faktörlerle birleştiren 4Kscore testi

-Kanda bulunan PSA proteinlerinin farklı formlarına bakarak bunların kanser hücrelerinden gelip gelmediğini belirlemeye yardımcı olan IsoPSA testi

Bu testler, PSA seviyesi hafif yüksek olan erkeklerde prostat biyopsisi yapılıp yapılmaması gerektiğini belirlemeye yardımcı olmak için faydalı olabilir.

-Dijital rektal muayene (DRE):

Dijital rektal muayene (DRE) için doktor, prostatta kanser olabilecek herhangi bir şişlik veya sert bölgeyi hissetmek için eldivenli ve kayganlaştırıcılı bir parmağını rektuma sokar. Aşağıdaki resimde görüldüğü gibi, prostat rektumun hemen önündedir. Prostat kanserleri genellikle bezin arka kısmında başlar ve bazen rektal muayene sırasında hissedilebilir. Bu muayene rahatsız edici olabilir (özellikle hemoroidli erkekler için), ancak genellikle ağrılı değildir ve kısa sürer.

  DRE, prostat kanserini tespit etmede PSA kan testinden daha az etkilidir, ancak bazen PSA seviyeleri normal olan erkeklerde kanserleri tespit edebilir. Bu nedenle, prostat kanseri taramasının bir parçası olarak kullanılabilir.

-Prostat bezinin görüntüleme testi:

Örneğin MRI (özellikle multiparametrik MRI) veya transrektal ultrason (TRUS)

-Prostat biyopsisi yaptırmak:

Bazı erkekler için, özellikle de ilk PSA seviyeleri yüksekse, prostat biyopsisi en iyi seçenek olabilir. Biyopsi, prostattan küçük örneklerin alınıp mikroskop altında incelendiği bir işlemdir. Bu test, bir erkeğin prostat kanseri olup olmadığını kesin olarak anlamanın tek yoludur. Biyopside prostat kanseri bulunursa, bu test aynı zamanda kanserin büyüme ve hızla yayılma olasılığını da belirlemeye yardımcı olabilir. 

Yukarıda yer alan bilgileri inceledikten sonra, aşağıdaki hazırladığımız kısa ve yönlendirici senaryolarla farkındalığınızı test edebilirsiniz.